Türkçe     English  
::: Haberler ve Makaleler

 

Aydın Ayhan

İlhanlı hükümdarları arasında İslâmiyet’i kabul eden ilk İlhan “ Ahmet Tekûdar”dır.[1] Ondan sonra tahta geçen hükümdarlardan Argun ve Keyhatu Budist idiler. Bu iki hükümdardan sonra gelen ve çok kısa süre iktidarda kalan hükümdar Baydu’dur. Baydu’nun hükümdarlığının ilk ayında Müslüman olduğu söyleniyorsa da, yedi buçuk ay sonra öldürüldüğü için, elimizde bu konuda fazla bilgi yoktur.[2] Baydu’dan sonra hükümdar olan Gazan Mahmud da Müslüman olan İlhanlı hükümdarlarındandır. Gazan Mahmud, sekiz yıl iktidarda kalmış ve 32 yaşında hastalanarak ölmüştür. Gazan Mahmud’tan sonra Olcaytu (Ülcaytu) hükümdar oldu.

Olcaytu Hüdabende Muhammed, Argun Han’ın oğlu ve Gazan Han’ın on bir yaş küçük kardeşi idi. 24 Mart 1282 de doğdu.[3] Annesi Urug (Orga) Hatun’du.[4] Olcaytu Hüdabende Muhammed, Merv civarında, çölde çok kurak bir mevsimde doğdu. Doğar doğmaz çok bol yağmur yağmış olduğundan, kendisine “Talih Getiren” anlamına gelen “Olcaytu” adı verildi. Sonra “Tamukdâr”, sonra da Acemce “Harbende” adını aldı. Tarihlerde geçtiği şekilde ismi “Sultan Olcaytu Hüdabende Muhammed”dir. Şehzadeliğinde ismi “Buğa Timur” idi. Büyük Kaan Kubilay Han katında Çince ismi “Tching tsoung” idi.[5] Olcaytu, önce Budist olarak yetiştirildi. Hıristiyan olan annesinin etkisiyle 1289'da, yedi yaşında Hıristiyan oldu. Nasturî Mezhebince vaftiz edilerek “Nikola” adını aldı.[6] Annesi, Kereit ve Hıristiyan olan Moğol kumandanlardan Erencan Noyan’ın kız kardeşi idi.[7] Annesi öldükten sonra, daha küçük yaşta iken evlendirildiği, “Künci Şikaf Hatun” un etkisiyle İslâm’ı kabul etti. Sünni Hanefi oldu. On iki yıl Hanefi kalan Olcaytu, devamlı bir dinî arayış ve öğrenme isteği ile dolu idi. Huzurunda daima farklı konularda tartışan din âlimleri olurdu. Tahta çıktığının üçüncü yılında Şafi Mezhebine geçti. Bu mezhepte iki yıl kaldı. 1309 yılı içinde huzurunda yapılan tartışmalarda Hanefî âlimler ile Şafi âlimler, birbirleriyle kavga ettiklerinden, bunlara öfkelenen Olcaytu Hüdabende Muhammed, Şii oldu. Hayatının son yedi yılını Şii olarak yaşadı. 35 yaşında Şii olarak öldü.

Olcaytu, AR 2 Dirhem, Kaşan, 704 H.

Resim 1. Olcaytu, AR 2 Dirhem, Kaşan, 704 H.

İlhanlı hükümdarları arasında Şia inancına sıcak davranan ilk hükümdar Gazan Mahmud Han idi. “Evlad-ı Ali” yi vergiden muaf tuttu. Zaman zaman Şii camilerini gezdi ve onlara bazı maddi yardımlarda bulundu. İlhanlı generallerinden Mulay Noyan da Hazret-i Ali’nin oğlu Hazret-i Hüseyin’in katledilmesinde rol oynadıkları için Şam ahalisine çok sert davranmıştı.[8] Olcaytu Hüdabende Muhammed tahta çıktığında Sünni Hanefi olduğundan, çok mutaassıp bir Şii vaizi idam ettirmişti. Fakat 1309 da Şii olunca, bu kez de Sünnilere baskıya başladı. Bunun üzerine Bağdat, Isfahan ve Şiraz’da tepkiler, ayaklanmalar oldu. Hırslı din âlimlerinin, siyaset kaygısı ile Moğollar arasında uyandırdıkları nefret, az kalsın o yıllarda hızla Müslüman olmağa başlayan Moğolları eski dinlerine döndürecekti. Olcaytu Hüdabende Muhammed Han, üç ay kadar tereddütten sonra gene Müslümanlıkta kalarak 1309 da Şiiliği kabul ettiğini açıkladı. 1310 Muharrem ayında Hazret-i Ali’nin türbesini ziyaret etti. İlhanlı Devleti toprakları üzerinde yaşayan Moğolların pek azı Sünnilikte kalıp, büyük bir kısmı da onunla birlikte Şii oldu. Hutbelerden; Ebubekir, Ömer ve Osman isimleri çıkartıldı. Ali, Hasan Hüseyin isimleri okundu.

Resim 2. Olcaytu, AR 2 Dirhem, Amul, 710 H.

O devire ait paralarda da ayni şeyi yaptılar. Olcaytu Hüdabende Muhammed, Şii olduktan sonra darb edilen paraların üzerindeki ibareler de değiştirildi. Olcaytu Hüdabende Muhammed,  Sünni iken bastırdığı paraların bir yüzünde “Kelime-i tevhid ve etrafında dört halifenin ismi yazılırken (bknz. Resim 1), Şii olduktan sonra, İlk üç Halifenin ismi çıkartıldı ve on iki imamlardan bazılarının isimleri eklendi (bknz. Resim 2). Ayrıca Olcaytu’nun Şii olmasından sonra basılan paralarda, ortadaki “Kelime-i Tevhid’in altına “Ali Veliullah” ibaresi eklendi.

 

 

 

Referanslar

 

[1] Bertold Spuler- İran Moğolları  s:89, Yılmaz Öztuna – İslâm Devletleri  c:1  s:561, Dr.Rıza Nur –Türk Tarihi c:2 s:236(İst.1924)

[2] Yılmaz Öztuna – age.  s:561

[3] Y.Öztuna – age. s:562, Dr. Rıza Nur, age. s:267

[4] Urug Hatuni Türe Saruca’nın kızı, tukuz Hatun’un kardeşidir. Dr.Rıza Nur- age. s:267

[5] Muraje Duhsun – Moğol Tarihi  s:302 (İst.1330)

[6] Y.Öztuna – age.  s:562

[7] Rıza Nur. age.  s:272 Yılmaz Öztuna.age. s:561(Erencen Noyan, 14 yıl Anadolu Emir-i Leşger’i idi.)

[8] B.Spuler. age. s:266

Ziyaretçi Defteri  |  Haber Bülteni  |  İletişim